U bent hier

Back to top

Hulp van psychiater en psychotherapeut

Een psychiater is een arts, die zich speciaal op genezing van zielestoringen toelegt.

Er zijn psychiaters (lang niet alle!) die hierbij vooral de methode der psychoanalyse toepassen. Door een lange reeks van gesprekken probeert men in zo'n psychoanalytische be­handeling de patiënt met zijn emotioneel verleden te confronteren, zodat hij vrijkomt van infantiele bindingen en kan uitgroeien tot emotionele rijpheid en volwassenheid. Vooral droomuitleg speelt hierbij een grote rol. Uiteraard oefent de arts hierbij een zeer grote invloed ,uit op het zielenleven van zijn patiënt, en daarom is het van groot belang, welke persoon men hiervoor als "heelmeester" uit­kiest.

Een goed samenspel tussen arts en zielzorger is hier van eminent belang. De één is de vertegenwoordiger van de medische wetenschap, de andere van de gemeente van Jezus. Het verschil tussen wat de één doet en de andere kunnen we het best duidelijk maken met twee Latijnse woorden, die ons allebei min of meer vertrouwd zijn: mederi en sanare. Mederi is wat de medicus doet. We horen er ons woord "medium", "media" in: "middel(en)". De arts is degene die medicijnen en andere middelen voorschrijft, de "medi­cijnmeester". Hij kan nog zo'n goede diagnose hebben ­als er geen middelen zijn, is hij machteloos. Het Latijnse werkwoord mederi heeft een vorm, die aanduidt dat hij de genezing aan iemand laat geschieden. Hij werkt dus meer van buiten naar binnen.

Het andere woord voor genezen, sanare, is veel meer op de totale mens in al zijn verhoudingen gericht. Het woord hangt samen met een Sanskriet-wortel "san" die "heel" betekent en samenhangt met sanctus, heilig (ook in ons woord "heilig" speelt "heil" mee. En "heel", "geheeld", "ge­integreerd"). Als een wijk grondig gesaneerd wordt, worden er niet alleen maar enkele noodmaatregelen genomen en bepaalde storingen opgeheven. Nee, het gaat om een totaal nieuwe aanpak voor allerlei verhoudingen, om een algehele integratie. Genezen als sanare is dus een veel dieper en breder begrip dan genezen als mederi.

In de gemeente van de Heer gaat het bij de genezing om een sanering, een "helen" van de hele mens, naar lichaam, ziel en geest, in al zijn relaties. Daarin kan de medicus, eventueel de psychotherapeut, een heel nuttige rol spelen, maar zijn inbreng is alleen een deel-functie in het hier be­doelde geheel.

Passen we één en ander toe op de genezing der herinne­ringen, dan heeft de arts vooral oog voor pijnlijke indrukken, die storingen verwekken in ons lichaam en in onze ziel en in onze geest.

In de moderne zielkunde is men er zich ten volle van bewust, dat allerlei nare herinneringen het karakter kunnen hebben van "traumata", van zielewonden,die het psychisch welzijn en de lichamelijke gezondheid ondermijnen en be­dreigen.

Zulke pijnlijke indrukken worden vaak automatisch door ons verdrongen naar het onderbewuste en richten daar in het geheim onzegbare schade aan. In het psychotherapeutisch gesprek probeert de deskundige deze herinneringen weer boven te brengen en de patiënt tot een bewuste aanvaarding en verwerking van het ondervonden zielenletsel te motiveren. We kunnen de situatie vergelijken met een terrein, waarop allerlei oorlogshandelingen hebben plaatsgehad. Gewonnen of verloren slagen zijn hier uitgevochten, soms misschien lang geleden. Maar er liggen nog steeds granaten en patronen, die nog niet zijn ontploft. Er drijven nog jaren­lang mijnen rond, die niet geëxplodeerd zijn. Iedereen weet: je moet dat tuig niet laten liggen. Je moet er zeker niet zelf aan sleutelen. Je moet er deskundigen bijhalen, die zulke gevaarlijke dingen vakkundig kunnen demonteren. Jaren na een oorlog gebeuren er nog de meest ernstige ongelukken, als deze eenvoudige regels per ongeluk of moedwillig worden overtreden.

Zo zijn alle herinneringen, van hoe lang geleden ook, die nog met negatieve emoties zijn geladen, gevaarlijk. Explo­sief oorlogstuig, dat zo spoedig mogelijk moet worden op­geruimd

Dat opruimen is niet alleen een zaak van het verstand of het hart, maar vooral ook van het gevoel. Men kan b.v. iemand met zijn verstand en met zijn hart volkomen hebben vergeven om een belediging, die hij ons heeft aangedaan, terwijl toch het pijnlijk gevoel, beledigd te zijn, nog niet is verdwenen. Eerste vereiste is: durf werkelijk te voelen wat je voelt. Leg alle valse schaamte af, waardoor je wilt ver­bloemen, dat allerlei gevoelens, die toch eigenlijk allang verdwenen moesten zijn of die geheel onredelijk schijnen, toch nog diep in je huizen.

In de medische praktijk speelt het afreageren van gevoelens een grote rol. "Afreageren is de psychiatrische term voor de opheffing van een emotionele verdringing door de emotie zich in de verbeelding levendig voor te stellen en de oor­spronkelijke ervaring weer te beleven" (Dr. M. Lloyd Jones). "Afreageren is het doen herleven van de herinnering aan een verdrongen onaangename ervaring en de in woord en daad daarmee verbonden gevoelens, zodat de betrokkene van de invloed daarvan wordt verlost" (Dr. W. S. Sadler). Reeds Freud heeft opgemerkt, dat een affectloze herinne­ring, waarbij de emotie niet loskomt, praktisch geen enkel bevrijdend effect heeft. (Het komt b.v. voor, dat de her­innering zelf niet verdrongen is, maar dat wel de krachtige emotie, waarmee deze oorspronkelijk gepaard ging, naar het onbewuste is weggedrukt.)

In de confrontatie met het infantiel voelen en reageren kan een speciale herinnering erg belangrijk zijn, omdat ze een diepe symbool-waarde blijkt te hebben. Iemand vertelde mij b.v. dat een film over een boek van Oscar Wilde "Het portret van Dorian Gray", die hij als jongen van 14 jaar gezien had, hem altijd heel diep en beslissend bijlag. (In deze film gaat het om een persoon van adel, die diep ge­spleten is. Naast het edele, fijn-besnaarde karakter huist er in hem ook een verdorven, perverse persoonlijkheid. Als die in hem naar buiten treedt, verandert het schilderij in de portretten-galerij van het kasteel in een sinistere figuur.), Hij ervoer nog steeds deze film uit zijn jeugd als een beeld en ook als een mogelijke oorzaak van zijn eigen gespleten­heid. Het is duidelijk dat bij hem de herinnering aan die film niet zo maar mocht verdwijnen, maar dat deze belevenis in de confrontatie met zijn innerlijke gespletenheid een rol moest spelen. Deze was al vóór die film aanwezig, maat werd hem daarin bewust als een "doem".

De goede zielzorger zal dan ook heel voorzichtig moeten zijn en niet zo maar in de zegen klakkeloos alle pijnlijke herinneringen proberen uit te raderen, zoals je ,wat op een geluidsband is opgenomen,automatisch met een enkele hand­greep uitwist. Soms vraagt ook hij in een dieper contact naar een bepaalde jeugd-herinnering die de patiënt het diepste'" is bijgebleven. Vaak kan deze éne herinnering worden geduid als karakteristiek voor een hele complex­ontwikkeling. Als blauwdruk van een heel samenknoopsel van allerlei negatieve bindingen aan zichzelf, aan vader en/of moeder, aan familie en relaties en een hele situatie. Men kan soms gevaar lopen in diep-ingrijpende zielszorg de herinneringen zo rigoureus te verwijderen dat er een inner­lijke leegte ontstaat, die de persoon een verloren gevoel van een oeverloos zielenvacuum geeft. Genezing der her­inneringen is daarom, als het goed is, één aspect van positieve vervulling met Gods Geest, die te midden van alle misère van vroeger de weldaden Gods doet gedenken en de positieve herinneringen in de ziel vastlegt en versterkt. Dan kan men zelfs voor beroerde ervaringen beginnen te danken (Ef 5:20).

Naast de psychiater noemden wij de psychotherapeut. Een psychiater heeft altijd een medische vooropleiding gehad, maar een psychotherapeut kan ook een andere vooropleiding - b.v. een psychologische of theologische - hebben genoten.

Er zijn psychiaters, die een psychotherapeutische behandeling toepassen, maar lang niet alle psychiaters zijn psychothera­peuten. En niet alle psychotherapeuten zijn psychiater, omdat zij niet alle medici zijn.

Ook de psychotherapeut probeert emotionele storingen te ge­nezen in een reeks gesprekken, maar de behandeling kost vaak niet zoveel uren en jaren, omdat hij meer direct de emotionele relaties van de patiënt samen met hem verkent en vernieuwt, en ,de kinderproblematiek in het kader van een sanering van. de totale persoon probeer te cureren.

Het is duidelijk, dat het werk van de psychotherapeut het mederi, zoals we dat hierboven beschreven, te ,boven en te buiten gaat. Het is meer verwant aan wat de zielszorg in het "sanare" beoogt.

Bij al deze therapieën moet de patiënt zelf de hoofdrol spelen. De psychiater kan hem slechts op een, bepaald deel van de weg en dan nog maar bij stukjes en beetjes begeleiden. In gesprekken enz. kan veel explosief materiaal onschadelijk worden gemaakt. Maar er blijven toch ook allerlei duistere herinneringen en andere negatieve gevoelens over die niet kunnen worden geïntegreerd: en die je tenslotte moet leren aanvaarden. "Je moet met je zonden leren huizen"" zegt men wel. En dat schijnt ook met allerlei zielstoring het geval te zijn.

Wellicht zijn zelfs de diepste.en meest belangrijke storingen het minst toegankelijk. Die liggen vaak al in de wijze waarop wij ontvangen, Bij moeder gegroeid en uit haar geboren zijn. Of zelfs in het gevoelsleven van het voorgeslacht (het z.g. familiale en collectief onbewuste).Wat kan de psychiater hier meer doen dan duiden en gissen?

Daarom vraagt het "mederi" van de dokter ook hier om het "sanare" van God. Gelukkig zegt Hij: "Ik, de HERE, ben uw Heelmeester" (Ex 15:26).