Back to top

Overwegingen over het occultisme

Deze lezing van Kraan komt uit het archief van de Theologen cursus. Hij is rond 1980 gehouden. Opvallend is dat een aantal vragen die Kraan stelt nog steeds niet beantwoord zijn. Voor de leesbaarheid zijn er kopjes toegevoegd.

Inleiding

Een van de charismatische leiders in Amerika, Professor Rodman Williams, heeft gezegd dat de Pinksterbeweging in de Charismatische Vernieuwing tot een zekere volwassenheid is gekomen. Maar m.i. lopen we wat het occultisme betreft, nog in de kinderschoenen. We zijn dankbaar, voor heel veel, wat we inzake het occultisme van de Pinksterbeweging mogen leren. En voor wat we in het pastorale vlak in de dienst der bevrijding mogen doen. En voor allerlei populaire publicaties. Maar we hebben nog nauwelijks een wetenschappelijke inbreng. In de kerken en de theologie is het occultisme iets dat nauwelijks aandacht krijgt: het aantal specialisten is kleiner dan het aantal vingers aan onze handen. En dat terwijl we hier met een giftige milieuvervuiling te maken hebben, die zeker zo ernstig is als het materiële milieu-bederf waarop techniek en industrie ons trakteren.

Vanuit de charismatische hoek slaan we telkens alarm, maar we vinden buiten onze kring nauwelijks gehoor. In onze eigen charismatische beweging is er nauwelijks een eenheid van visie. Waar de een ernstig waarschuwt krachtens 'onderscheiding der geesten', spreekt de ander van 'okkultofobie'. We zijn het kinderstadium van de confrontatie nog niet te boven. Als we het paranormale makkelijk toeschrijven aan gevallen engelen, en als we fundamentalistisch veronderstellen dat we in onze cultuur met hetzelfde occultisme te maken hebben als in de bijbel. In de schrift vinden we een occultisme dat in het kader van de afgodendienst wordt beoefend. Wij hebben met een seculair occultisme te maken dat allerlei steun krijgt van seculaire wetenschap.

Er is m.i. een weg die God ons nu wijst: Voorlichting en pastorale hulp op nationaal vlak, die wortelt in een volwassen charismatisch-wetenschappelijke aanpak. Gedrenkt in gebed om de bijzondere leiding en de gaven van openbaring en kracht van de Heilige Geest. Ik wil pogen de noodzaak hiervan met een paar dingen te illustreren:

Noodzaak voor aandacht voor het occulte

Een voorbeeld uit de praktijk

We lazen in Trouw een bericht over de grote toename van de 'Vrije Scholen' die gefundeerd zijn op de antroposofie van R. Steiner. In dezelfde tijd werden we geconfronteerd met het volgende geval:

Een jongen van ongeveer 17 jaar, meelevend katholiek, studeert muziektherapie aan een antroposofische school in Amsterdam. Vanaf zijn 15de jaar heeft hij van tijd tot tijd een ogenblik gehad van onvermogen om naar school te gaan. Vanaf oktober lukt hem dat helemaal niet meer. Iedere gedachte aan school brengt hem in diepe depressies. Hij kan dan helemaal niet bidden. Als een ander het voor hem doet, krijgt hij een gevoel van warmte die hem langzamerhand helemaal doortrekt. Hij voelt dan de slapte uit zich wegvloeien. Dan komen er mooie woorden bij hem binnen: zoals licht, geloof, en hoop. Bij een bediening onder leiding van onze psychiatrische medewerker werd hij van een school-macht bevrijd. Dat dit niet eerder bij het gebed gebeurde, en pas bij het excorcisme, mogen wij wellicht hieruit verklaren dat dit gebed wel verlichting bracht, maar zonder volmacht van bevrijding. Daardoor bleef de macht aanwezig en deze camoufleerde zich met typisch antroposofische kernwoorden. In een bediening werd de confident tenslotte bevrijd.

Mijns inziens reden genoeg om mezelf gealarmeerd te voelen. Maar voor publiek alarm is dit veel te weinig. Daarvoor is onderzoek nodig, zowel door studie als door interviews. Waar moeten we precies het 'occulte'in de antroposofie localiseren? Waarom kreeg juist deze jongen deze verschijnselen? En hoe is het met de anderen op zijn school? Hij was eerder bij een magnetiseur geweest. Maakte dit hem (bijzonder) kwetsbaar?

Alternatieve geneeskunde

We lazen dezer dagen dat 50% van de Nederlandse bevolking min of meer sympathiek staat tegenover de alternatieve geneeskunde. Wim van Dam schreef in Vuur een pastoraal artikel waarin hij op allerlei occulte elementen in deze niet-academische geneeswijzen opmerkzaam maakt. En terecht. Maar dit is m.i. niet voldoende voor concrete voorlichting. Men is in de medische wereld nog maar pas begonnen aan een diepergaand onderzoek. Maar een charismatisch-wetenschappelijke inbreng is hiernaast m.i. dringend noodzakelijk.

Magnetisme en Yoga

Hoe staat het met genezingen door magnetisme, yoga, en dergelijke? Kurt Koch stelt dat door occulte beinvloeding lichamelijke storingen in psychische storingen worden omgezet. Zoals ook omgekeerd psychische klachten lichamelijke storingen kunnen veroorzaken. De klachten worden volgens hem niet genezen, maar verschoven. Hij bewijst dit met allerlei gevallen uit een internationale praktijk. In onze contacten zie ik dit vaak bevestigd. Maar er zijn ook anderen, oprechte Christenen, die, na veel vergeefse behandelingen door medici, door yoga zijn genezen, en bij wie ik geen verduistering in het zieleleven kan constateren. Ook hier zou een breed en diep onderzoek gewenst zijn, waaraan ook een arts en een psychiater, met 'onderscheiding der geesten', deelnemen.

Aanzetten tot onderzoek

Ook wat betreft het theoretisch onderzoek moeten we m.i. nog meer de kinderschoenen verlaten. Er is verschil tussen de parapsychologische en de occulte verklaring van allerlei verschijnselen. Occult duidt volgens Prof. Tenhaeff op 'buitenaardse' invloeden. Sommigen in onze kring zijn vooral parapsychologisch ingesteld, anderen kiezen bij voorkeur een occulte of daemenogische verklaring. Maar juist dat er naast de machtige psychologie ook nog een aparte parapsychologie bestaat, wijst op verschijnselen die de normale psychologie te buitengaan. Waarin bestaat dit paranormale?

Doping en trance

Doping. Wij wijzen hierbij allereerst op wat wij 'doping' zouden willen noemen: een toestand van trance. Uit de historie van het magnetisme blijkt dat trance-verschijnselen in het begin een grote rol speelden. Prof. Van den Berg, de man van de metabletica, vertelt heel levendig hoe een franse markies van Puysegur ( in +- 1786) op het voetspoor van Mesmer ging magnetiseren, en, om zijn vele patienten makkelijk te helpen, tenslotte een olm magnetiseerde en touwen aan de takken bond. Spontaan en onverwacht kwam zijn knecht Victor in trance, een zgn. 'magnetische slaap', waarin hij slechts met zijn meester sprak met een aparte, hoge stem, en met sterke helderziendheid. Ook bij Mesmer zelf hadden zich reeds soortgelijke gevallen voorgedaan, maar in de trance van zijn patienten ging de conversatie eenzijdig van Mesmer uit. Sindsdien ging men alom experimenteren met het magnetische slaapwandelen, waarin de antieke tempelslaap herleefde. Velen zochten dus het magnetisme niet zozeer als een middel om te genezen, maar meer om in trance te geraken. Wij zouden zeggen: 'om bewustzijnsverruiming tge verkrijgen'. We spreken hier graag van 'doping'. Volgens Muller is het moderne spiritisme direct voortgekomen uit het magnetisme via het verschijnsel van de magnetische slaap. Ook volgens professor Ten Haeff zijn de Mesmeristen te beschouwen als de voorlopers van de spiritistische beweging van 1848. Voor Mesmer was dit mediamieke alleen maar een bijverschijnsel. Hij trad niet met de mensen-in-trance in conversatie, zoals de markies van Puysegur, en vele anderen met deze, en zoals dit nu nog in spiritistische seances door de begeleider van het medium gebeurt. Hij gebruikte de magnetische slaap bij zijn patienten alleen om hen medisch te beïnvloeden.

Mijn vraag is: Zijn allerlei occulte verschijnselen te verklaren uit versterkte werking van het onbewuste door het zoeken naar trance? Fakirs in India verkrijgen hun paranormale krachten door diepe meditatie. Een vriend van ons, destijds theologisch student, werd na enkele yoga-oefeningen prompt helderziend. Het is merkwaardig dat de parapsychologische fenomenen van nu sterk overeenkomen met dezelfde verschijnselen die in Israel als afgodisch werden verboden (Deuteronomium 18) en die we in heel het heidendom vinden. Als ze eenvoudig primitief, of direct-demonisch waren, zouden we mogen verwachten dat we in onze moderne cultuur heel andere vormen van het paranormale zouden aantreffen. Maar dat is kennelijk niet het geval. Kunnen we het occulte plaatsen op de algemene noemer van trance-vorming (doping), dan krijgen we een duidelijke structuur met een beperkt aantal mogelijkheden en is de overeenkomst.... makkelijk te verklaren. Is, wat wij primitief noemen, mogelijk een cultuur die geheel in doping is gedrenkt, met een hypertrofie van de onbewuste krachten? Een permanente droomtoestand, vol 'mystieke' participatie, die ook de waarneming sterk beinvloedt? Levy Bruhl, een bekende Franse ethnoloog, heeft de primitieve cultuur als mystieke participatie genkenmerkt.
Het zoeken van trance kan tot allerlei splitsingen in de menselijke ziel leiden. Onderzoekingen van mediamieke proefpersonen geven hiervan een menigte voorbeelden. Kunnen deze afsplitsingen werken naar analogie van robots of chips, en optreden als buitenpersoonlijke, externe machten? Samenballingen van psychische energie, die al of niet door demonen bezet kunnen raken? Net zoals in de ruimtevaart satellieten al of niet persoonlijk bemand kunnen wezen.

Bad vibrations

Een van de bekendste Anglicaanse excorcisten, ds. C. Neil-Smith, is tot de conclusie gekomen dat het demonische zich niet alleen manifesteert als gevallen engelen/geesten, maar ook als 'bad vibrations' (verkeerde trillingen).

Ligt in deze afsplitsing van psychische krachten niet de verklaring dat de psychologie met het occulte niet klaarkomt en het apart in de parapsychologie moet onderbrengen, terwijl de gewone psychologie toch over een grote kennis van het onderbewuste beschikt? Deze afgesplitste psychische krachten komen buiten het bereik van het menselijk kennen en kunnen. Ze worden 'extern', beter: 'geexterniseerd'. Ze vormen mede de sfeer van het demonische.

Over de 'bad vibrations' zegt Billy Graham: overal waar je vandaan komt, klagen jongeren over 'bad vibrations', kwade trillingen. Deze trillingen hebben onze jeugd geschokt. Het schijnt bewezen te zijn dat zulke trillingen voelbaar van bepaalde mensen kunnen uitgaan. Ze werden bijvoorbeeld door tal van mensen waargenomen in de rechtszaal waar het proces tegen de criminele Manson, de man van 'de slaven van Satan' gevoerd werd. Deze 'bad vibrations' schijnen te kunnen worden afgesplitst.

In de Engelse, Anglicaanse kerkelijke praktijk neemt het reinigen van huizen en het exorceren van bezochte plaatsen ('haunted places') een zeer grote plaats in. We hebben hier te doen met negatieve, plaatselijke krachtvelden, die vaak door mensen uit het verleden zijn veroorzaakt. Afsplitsingen van hun persoon. In het werk van C. Neil-Smith, een der bekendste Anglicaanse exorcisten, met internationale vermaardheid, spelen 'bad vibrations'een grote rol.

Aanbevelingen voor de dienst der bevrijding.

Het is direct duidelijk dat dit voor de dienst der bevrijding van groot belang is. We noemen een paar punten:

(1) We menen vaak een exorcistische behandeling telkens te moeten herhalen, omdat de klachten niet zijn opgeheven. Maar als we met 'bad vibrations'te maken hebben die eventueel demonisch zijn bezet, dan kunnen er in de dienst der bevrijding machten zijn uitgedreven, terwijl de krachtvelden nog niet zijn vernietigd. Maar het is ook mogelijk dat de persoonlijke machten weer zijn teruggekomen. En dan moet de bediening weer worden herhaald.

(2) Die krachtvelden worden vooral vernietigd door het zijn in de Geest (de Stilte), en het bidden en loven van de Geest. (1 Cor. 14) Dus door contemplatie, waaronder ook het contemplatief tongengebed moet worden gerekend. (Ik heb meer dan eens in 'Vuur'en op deze conferenties over het verschil tussen meditatief en contemplatief Tongengebed gesproken). De 'bad vibrations' worden daarin door de krachtvelden van de Heilige Geest verzwolgen. We willen geen radicale ontmythologisering. Wij ontmoeten het demonische vaak als persoonlijke machten. Maar er is m.i. veel meer differentiatie dan wij denken. En juist het onderscheiden maakt onze strijd tegen de demonie veel krachtiger. Ook in onze boodschap aan de moderne mens en in de dialoog met parapsychologen en occultisten is genuanceerd denken van groot belang.

(3) Kurt Koch noemt in het occultisme als een grote faktor van 'zonde' de magische onwil van de mens, die zijn eigen onbewuste en dat van anderen brutaalweg manipuleert. Het is nauw verwant aan het moralisme, waarin de menselijke wil die ziel manipuleert. Paulus waarschuwt de Galaten zeer ernstig, dat ze door hun wettisch drijven onder de 'wereldgeesten'komen. Ook een technisch-economisch manipuleren van de mens, waarbij hij zijn vrije ziel verliest, ligt op dezelfde lijn.

Appel.

De vraag die ik in de discussie groepen aan de orde zou willen stellen is: vind u een charismatisch-wetenschappelijke werkgroep voor voorlichten en hulp inzake occultisme nodig? En wilt u hieraan meewerken? Graag namen!